Değişiklik, 21 Mayıs 1959 tarih ve 10210 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanarak yürürlüğe girer.
Adıyaman Genelinde Adları Değiştirilen Köyler

ADIYAMAN GENELİNDE ADLARI DEĞİŞTİRİLEN KÖYLER

Balkan Savaşı ve Balkanlardaki ayaklanmalarla birlikte yerinden olan Osmanlı Tebaası Müslümanları kitleler halinde Anadolu’ya akın eder. Mevcut iktidarın vurucu gücü pozisyonunda olan İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin “Troyka”sı (Enver, Talat ve Cemal Paşa üçlüsü) Anadolu’ya sıkışan bu kitlelere yer açmak için, öncelikli hedef olan Ermenileri Tehcire tabi tutmaya karar verir.

Cemiyet’in ikinci adamı konumundaki Dâhiliye Nazırı Talat Paşa (İçişleri Bakanı), kendisinden daha güçlü konumda olan Saray Damadı ya da günümüz ifadesiyle Milli Damat Enver Paşa’nın kayıtsız şartsız desteğini arkasına alarak tehcir işini birkaç ay içinde halleder. Bu icraatla birlikte hem Muhacirlerin iskânı için yer açılmış, hem de nüfus ve yer adlarının Türkleştirilmesi ve İslamlaştırılması ideali uygulamaya sokulmuştur.

Bu minvalde, yabancı ya da gayrimüslim menşeli olarak telakki edilen yer isimlerinin Müslüman ve Türkçe isimlerle değiştirilmesi için sağa-sola telgraf emirleri yağdırılır. Ancak, sahadaki askeri yetkililerden hemen şikâyetler gelmeye başlar. Şikâyet konusu, yeni yer isimlerinin eldeki eski haritaların okunmasını zorlaştırıp işleri karma karışık hale getirdiği şeklindedir. Komutanların haklı oldukları kısa sürede anlaşılır ve “İsim değiştirme” operasyonu, şimdilik rafa kaldırılır.

Savaştan sonra, İttihat ve Terakki’nin yerine gelen Cumhuriyet kadroları birçok konuda seleflerinin reddi mirasında bulunurken, “yer adlarının Türkçeleştirilmesi” konusunda onlardan daha akıllı ve kararlı davranarak, Misak-ı Milli sınırları içindeki coğrafi ve yerleşim yerleri isimlerini peyderpey değiştirip haritalara geçirirler. Ancak, bu iş hem meşakkatli, hem külfetli hem de politik ve tarihsel riskler içermektedir. Bu nedenle Cumhuriyet’in ilk hükümetleri isim değiştirme konusunda temkinli davranırlar.

Bu alandaki çalışmaları hızlandıracak etkili mevzuat değişikliği Demokrat Parti iktidarının son dönemlerinde gerçekleşir.  Devrin hükümeti, Türkiye haritalarını NATO standartlarına uygun hale getirmek için söz konusu kuruluştan teşvik görmektedir. Bunu fırsat bilen Milli Müdafaa ve Dâhiliye Vekâletleri (Milli Savunma ve İçişleri Bakanlığı) hükümetten 5442 sayılı İller İdaresi Kanunu’nun 2. Maddesinin “D” fıkrasında küçük bir değişiklik yapılmasını talep eder. Talebi yerinde gören hükümet hazırladığı değişiklik taslağını meclise sunar. Meclis,  14 Mayıs 1959 tarihli birleşiminde anılan fıkraya;

“Ancak; Türkçe olmayan ve iltibasa [karıştırılma; karışıklık] meydan veren köy adları, alakalı Vilayet Daimi Encümeni’nin mütalaası alındıktan sonra, en kısa zamanda Dâhiliye Vekâletince değiştirilir” paragrafını ilave ederek, istenenden çok daha fazlasını verir. Değişiklik, 21 Mayıs 1959 tarih ve 10210 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanarak yürürlüğe girer.

Değişiklik Demokrat Parti tardından yapılmış olsa da işin hızlanması, değişikliğin kabulünden yaklaşık bir yıl sonra yönetimi ele geçiren askeri cunta tarafından sağlanır. Kanun ve iktidar değişikliğinden önce sınırlı olarak yapılan ad değişikliği çalışması bundan böyle toptana dönüşür. Tarihler Ekim 1960’a geldiğinde Türkiye’de, özellikle Kürtlerin yoğunlukta olduğu illerde binlerce yerleşim yerinin adı Türkçe isimlerle değiştirilmiştir.   

Adıyaman ve İlçelerinde Adı Değiştirilen Köy-Bucak Sayıları 

Köy adlarının değiştirilmesi fırtınasından epeyce nasiplenen illerden biri de Adıyaman’dır. Ad değişikliğinin toplu olarak izlendiği en iyi kaynak nüfus sayımı cetvelleridir Şimdi bu cetvellerden yola çıkarak Adıyaman merkez ve bağlı ilçelerde kaç yerin isminin değiştiğini rahatlıkla aktarabiliriz.

ADIYAMAN MERKEZ

Toplam Köy Sayısı: 34

 Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 19

Akpınar Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 13; Adı Değiştirilen köy Sayısı: 6

Çalgan Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 8; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 5

Koçali Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 10;  Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 8

Kuyucak Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 17;  Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 15

BESNİ İLÇESİ MERKEZ

Toplam Köy Sayısı: 16; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 9

Keysun Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 20;  Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 11

Kızılin Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 8; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 3

Suvarlı Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 10; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 5

Şambayat Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 7; Adı Değiştirilen Köy Sayısı:3

Tut Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 10; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 4

ÇELİKHAN İLÇESİ MERKEZ

Toplam Köy Sayısı: 14; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 8

GERGER (ALDUŞ) İLÇESİ MERKEZ

Toplam Köy Sayısı: 30; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 23

Taraksu Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 8; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 8

GÖLBAŞI İLÇESİ MERKEZ

Toplam Köy Sayısı: 5; Adı Değiştirilen Köy Sayısı:3

Belveren Bucağı

 Toplam Köy Sayısı: 9; Adı Değiştirilen Köy Sayısı:2

Perveri Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 5; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 4

KÂHTA İLÇESİ MERKEZ

Toplam Köy Sayısı: 26; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 20

Alut Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 10; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 8

Narince Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 23; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 18

Sincik Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 11; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 9

Tokaris Bucağı

Toplam Köy Sayısı: 12; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 10

SAMSAT İLÇESİ MERKEZ

Toplam Köy Sayısı: 17; Adı Değiştirilen Köy Sayısı: 15

Yukardaki tablonun özeti şudur: Ekim 1960 tarihi itibariyle Adıyaman merkezi, ilçe merkezleri ve bucaklara bağlı olan toplam köy (muhtarlık) sayısı 223’tür. Bunlardan 216’sının adı değiştirilmiştir Bu, Adıyaman genelinde köy ve bucakların %67’sinin adının değiştirildiği anlamına geliyor.

Kâhta Haber/Mustafa KAYAHAN

 

Açıklama:

1) Yukarıdaki sayılar Devlet İstatistik Enstitüsü 1963 tarih ve 444 No’lu kitabından tesit edilmiştir.  Söz konusu Kitap 29 Ekim 1960 tarihli genel nüfus sayımının bilgilerini içeriyor.

2) İlgili yayında, 1955 sayımından sonra yapılan değişikler izlenebilmektedir.

3) Yazıdaki İsim değişiklikleri sadece Bucak ve Muhtarlık statüsündeki köyleri kapsamaktadır.

 

 

 

Editör: İsmail KAYA

Bu Habere Tepkiniz Nedir? Bu haber 2020-12-03 21:45 tarihinde yayınlandı. 2451 Defa okundu.