Kahta Haber yazarlarından Mustafa Kayahan, Günümüz Kâhta’sının sınırları dâhilinde bulunan ve Orta Çağ’ın belirgim izlerini taşı-yan yapılar içinde “Yeni Kale”yi kaleme aldı.
Orta Çağ’ın Kâhta’daki İzleri

Günümüz Kâhta’sının sınırları dâhilinde bulunan ve Orta Çağ’ın belirgim izlerini taşıyan yapılar içinde “Yeni Kale” ilk sırada yer alır. Eski Kâhta Köyü sınırları dâhilinde bulunan Kalenin yapı ve tarihiyle ilgili en güvenilir araştırma bulgularını ortaya çıkaran kişi Friedrich Karl Dörner’dir.

Dörner,Kâhta’ya ilk geliş yılı olan 1938’den itibaren Yeni Kale’yi KommageneArsemeia’sıyla, özellikle “Eski Kale ile bir bütünlük teşkil ettiğini ve bu çerçevede araştırılması gerektiği konusunda ısrarcı olduğunu belirtir. 1953’de tekrar geldiğinde ise “Yeni Kaleyi araştırma programına alır.

Dörner’in (TheresaGoell’in katkısı da var)  Kale tarihiyle ilgili olarak yayımladığı bulgular bütün tarihçilerin temel referans kaynakları olsa da, sınırlı bir inceleme ve araştırmanın sonuçlarıdır. Daha anlaşılabilir bir ifadeyle, kale tarihinin tam olarak ortaya çıkması için daha çok hafriyat, inceleme ve araştırmaya ihtiyaç vardır.

Kalenin Tarihi

Kalenin tarihini kısmen aydınlatabilen iki kitabe var. Bunlardan biri giriş kapısının üstündeki tek parça taş bloğa nakşedilmiş kitabedir. Kitabe, taş bloğun yüzeyine, 240 cm uzunluğunda ve 50 cm genişliğinde çerçevelenmiş bir alana kazınan üç satır yazıdan ibarettir.

Yazının çoğu devrin Memluk sultanı Melik el-Mansur Seyfettin Kalâvûn’a (saltanat yılları: 1279-1290 arası) yapılan hamaseti içeriyor. Yazıdaki kayıt tarihiHicriCemazeyilahir685’dir Bu tarihinMiladi takvime dönüştürülmüşü Ağustos 1296 tarihine karşılık gelmektedir.

Çok temiz kalmış başka bir kitabe de ana girişten yaklaşık 25 metre ileride cami/mescit altına giden galerinin kapı girişinin üstündeki kitabedir. Kitabemim taş bloğu kapı kemerinin üstüyle uyumlu olduğu için üsten alta doğru daralan bir biçimdedir. Yazı alanı da bu biçimleuyumlu olup 36X120 cm ebadındadır. Yazı, bu çerçevenin içine yerleştirilmiş dört satırdan ibarettir.

Yazının konulduğu kulenin Sultan malik Mansur’un oğlu Sultan Melik Eşref zamanında inşa edildiği kaydedilmiştir. Ayrıca, o zamanlar Kâhta sınır bölgesinin güvenliğinden sorumlu olan sulatan vekili (muhtemelen Halep Naib’i – Valisi) Özbek Eşref’in inşaat işini yürüttüğü de belirtilmiştir. KitabeHicri 692 yılı Şevval ayı tarihlidir. Bu tarihin Miladi Takvimdeki karşılığı Eylül-Ekim 1293’tür.

Her iki kitabenin tarihleri karşılaştırıldığında aralarında yedi yıllık bir inşaat süreci farkı ortaya çıkıyor. Bu da inşaat süresinin en az yedi yıl olduğunu göstermektedir.

Kalenin Yapı Biçimi

Kale, Eski Kâhta’nın güney cephesini oluşturan ve Kâhta Çayı’na paralel olarak uzanmış sarp bir kayanın üstüne inşa edilmiş. Kayanın Sultan Tahtı aşağısındaki zemine göre deniz seviyesindeki yüksekliği, yani yükseklik kodu takriben 730 metre civarındadır. Kaya ve yapının en yüksek noktası olan Sarnıç Tepesi’nin (Gaza Birê) kodu ise 855 metre kadardır. Bu durumda kalenin duruk noktasının yüksekliği 125metredir ki bu takriben 42 katlı bir binanın yüksekliğine karşılık gelir. (Kodların tespitinde Dörner ve Theresa Goell’in birlikte yazdıkları Arsemammeia am Nymphaios isimli eserdeki topografik çizim esas alınmıştır)

Yapı, kayanın biçimine göre inşa edilmiş. Kuzey cephenin orta kesimleri tırmanmaya ya da mancınıklarla dövülmeye müsait olduğu için bu tarafın sur duvarları büyük taş bloklarla örülmüş. Dışardan ulaşılması mümkün olmayan diğer kısımlar ise kireç harcı yapışkanlı normal duvar taşlarıyla örülmüş.

İç kısımlar ihtiyaç durumuna göre tasarlanmış; En yüksek tepede kayaya oyulmuş büyükçe bir sarnıç ve yine kayaya uyulmuş derin bir zindan mevcut.

Zirveye nazaran daha alçak olan orta kesimin, daha çok meskûn mahal olduğu sanılmaktadır. Güneydoğuya uzanan Çarşı Burnu (PuzêÇarşiye) kısmı ise talan ve hırsızlığa karşı son derece güvenli bir çarşı işlevini görmüş. Bu bölümün içinde dükkân işlevini gören sıralı küçük odalar var.

Kalenin ana girişi köyün tam karşısına düşüyor. İlk giriş, kapısı olmayan birkaç metre derinliğinde bir koridor. Koridor duvarlarında yeteri kadar mazgal deliği ve sıcak yağ döküme yerleri mevcut. Ana giriş kapısı bu koridorun sağ ortasında yer alıp yeteri kadar yüksek ve geniştir. Bu girişi müteakip dikdörtgen şeklinde bir giriş daha mevcut. Bu, kaleye girmek için aşılması gereken ikinci bir engeldir. Kapısı ana kapıya nazaran daha dar ve basık. Burası aşıldıktan sonra ana yapıya girilmektedir.

Kalenin çaya inen güney tarafı sarp kayalıktır. Devrin ustaları ölmeyi göze alıp bu dik kaya bedeninden Kâhta Çayının kıyısına giden basamaklı ve üstü kapalı bir yol indirmeyi başarmışlar. Yolun bitiminde, Çaydan yaklaşık 20 metre yükseklikteki kaya duldasına üç katlı küçük bir şato yapılmış. Yerel ahali buraya “Sultan Tahtı” der. Döner ise buranın “haberleşme güvercinleri” için bir menzil, bir tüneme yeri olduğu varsayımında bulunur. Ulaşılması çok tehlikeli olan bu minik saray için farklı varsayımlarda bulunmak mümkün, ama yolun asli işlevinin kuşatma altındaki kaleye su temin etmek olduğunu söylemek tartışma götürmez.

Kâhta Haber/Mustafa KAYAHAN

F. K. Dörner - T. Goell, ARSAMEIA AM NYMPHAIOS DieAusgrabungen im HierothesiondesMihradatesKallinikosvon 1953-1956, Berlin 1963 (Almanca)

F. K. Dörner (eşi EleonoreDörner ve ressam AlexejvonAssualenko’nun katkılarıyla) KOMMAGENE – EIN WIEDERENTDECKTES KÖNIGREICH,1973 Berlin (Almanca)

F. K. Dörner, NEMRUT DAĞININ ZIRVESINDE TANRILARIN TAHTLARI, Çev. Ülkü Vural, T.T. Yayınları

Jörg WAGNER (Ed), FIRAT KIYISINDA TANRI KRALLAR, Çev. Dilek ÇOBANOĞLU, Oya KOMUT YÜCEL, Aylin Tanrıöver,  Arkeoloji ve Sanat yayınları,

ADIYAMAN TAŞINMAZ KÜLTÜR VARLIKLARI ENVANTERI, Derleyenler: A. Güliz BİLGİN ALTINÖZ, Neriman ŞAHİN GÜÇHAN, 2018 Ankara

Online Kaynaklar:                                                                                                                       https://edqnm2fap26xfz74goi4qec7aq-jj2cvlaia66be-www-burgenwelt-org.translate.goog/tuerkei/yeni_kale/object.php

Editör: İsmail KAYA

Bu Habere Tepkiniz Nedir? Bu haber 2021-03-09 10:54 tarihinde yayınlandı. 2901 Defa okundu.