Bu tuhaf evliliği, gelecekte karşılıklı başka evlilikler takip ederken Abbasi ve Selçuklu Hane-danları arasındaki siyasi ilişkinin
Mustafa Kayahan

Mustafa Kayahan

mustafa.kayahan@kahtahaber.com


Selçuklu Hanedanıyla Abbasi Hilafet Hanedanı Arasında İlginç Bir Evlilik

1056 Nisan’ın serin bir günün de Sünni İslam cenahın Halife’si Kaim Biemrillah, sarayında debdebeli bir davet verir. Davete Tuğrul Bey’in veziri, saltanat ve hilafet makamının uzun ve hamasi lakaplı ekâbirleriyle Sultan’ın ordusundan birçok komutan icabet eder. Hacip ve teşrifatçıların pervane olduğu o günün serin akşamındayer sofraları kurulur.

Davetin nimetini beklemekten canları sıkılan ehli kelâm ile ehli kılıç tayfasıhavadan sudan laflamayla vakit geçirmekteykenmihmandarın “ya Bismillah” demesiyle taamfaslı başlar. Parmak ve avuçlama marifetiyle gerçekleşen yemekişi uzun sürmez; mırra ve şerbet ikramına geçmeden önce Halife’nin veziri İbnü’l-Müslime dünür sıfatıyla söz alarakHalife Emirü’l-Mü’min”in Çağrı Bey’in kızıHatice Arslan Hatun’a talip olduğunu beyan eder.Bunun üzerine,Tuğrul Bey’e vekâlet eden veziri Amidülmülk de ayağa kalkıp Halife ile Hatice Arslan Hatun’un izdivacının Melikü’l Maşrık ve’l-Mağrip (Doğu İran’dan Güneydoğu Ak Deniz’e kadarki bölge; Anadolu dâhil değildir) Sultanı tarafından münasip görülmüş olduğunu söyler. Devamında, Emirü’l-mü’min’in teşrifleriyle nikâh muamelesinin akdedileceğini duyurur.

Çok geçmeden Halife’nin perde arkasındaki karartısı belirir ve nikâh seremonisi başlar. Seremonide Hatice Hatun’un vekâletini Tuğrul Bey’in veziri üstlenirken erkek tarafını damat adayı Halife bizzat kendisi temsil eder. Halife’nin Reisi Rüesa lakaplı veziri de nikâh akdinin vecibelerini yerine getirir.

Yukarıdaki anlatım Hilafet ve Selçuklu hanedanlarının kız alıp vermeleri üzerine kurgulanacakbirkaçyazının, aslındailginç bir devrin;  Ortadoğu’da Frenk işgalinin hemen öncesindeki siyasi yaşam ironisininmütevazı bir tespitidirİlk Bakıştatuhaf ve sıra dışı bir şey göze çarpmamaktadır. Ama girizgâhın devamında yazılacak birkaç yazı hadiselerin o kadar da sıradan ve masumane olmadığınıortaya koyacaktır.

Yazıya konu olan gelin adayı kız,daha önce Halife el-Kamil’in veliaht ilan ettiği oğlu Ebû’l – Abbas Zahiretüddin’e söz kesilmiş, ancak veliaht nikâh yapılacağı sıralarda aniden ölmüştür. Bu durumda Halife’nin müstakbel gelinine “bahtın açık olsun” demesi beklenirken, bunun yerine torunu yaşındaki kızı kendine nikâhlamayı tercih eder. İşin ilginç tarafı bu dengesiz evliliğe Sultan Tuğrul’un Bey’in de izin vermesidir. Belki, henüz öksüz kalmış gencecik kızın kimsesizliğinden, belki de en yüksek fetva merci olan Halifenin sözü üstüne söz söylemenin yakışık olmayacağındandır. Her iki halde de pek yadırganacak durum yok, ama 60’ına dayanmış Halifenin torunu yaşındaki bir kızı haremine alması pekâlâ yadırganabilir bir durumdur. Kaldı ki harem de epeyce kalabalıkken…

Esas damat adayı Veliaht Zahiretüddin’in ölüm acısının daha taze olduğu, karaların daha çözülmediği bir zamanda Halife’nin alelacele böyle bir evliliğe tevessül etmesi o günün geleneğinde bile hazmedilir türden bir vaka değildir. Bu kaygıyla olacak ki,  halifenin annesi, gelini, ayıplayan gözünden kaçırırcasına, gecenin geç saatlerinde alıp Halife’nin haremine götürür.

Bu tuhaf evliliği, gelecekte karşılıklı başka evlilikler takip ederken Abbasi ve Selçuklu Hanedanları arasındaki siyasi ilişkinin düzeyide harem entrikalarının etkisinde kalarak hep fırtınalı bir seyir izleyecektir. Ta ki, Selçuklular Abbasi Hilafet Hanedanına son verene dek…

 

Açıklama: Aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır.

İbnül Esir’in İslam Tarihi (El Kâmil Fi’t-Tarih);

Gregory Abul Farac, Abul Farac Tarihi;  

Urfalı Mateos, U. Mateos Vakayinamesi ve Papaz Grigor’un Zeyli; 

İbn Kalanisi, Şam Tarihine Zeyl;

H. Müstevfii Kazvini, Tarihi Güzide;

İbnüt Tıktaka, El Fahri;

Raşidüddin Fazullah, Camiütüt Tevarih (Selçuklular);

Alaaddin Ata Melik Cüveyni, Tarihi Cihan Güşa;

TDV İslâm Ansiklopedisi İnternet Sitesi ilgili maddeler

Bu Yazıya Tepkiniz Nedir? Bu yazı 1 hafta önce yayınlandı. 428 Defa okundu.