7.Eylül 1918 tarihli Dâhiliye nezareti tezkeresiyle (Resmi emir, yazı)Kâhta ilçe merkezinin Kolık’a taşınması resmi kesinlik kazanır.
Mustafa Kayahan

Mustafa Kayahan

mustafa.kayahan@kahtahaber.com


Kâhta’nın Ticari ve Sosyal Yapısında Dramatik Değişim Yaratan Olaylar Silsilesi

a)Tehcir

Asırlarca ilçe merkeziolma özelliğini koruyan Kâhta (Kocahisar Köyü) aynı zamanda bölgenin zanaat ve ticaretinin de merkeziydi.  Farklı etnik, din ve mezheplerden oluşan yerleşik nüfus yapısı sosyal ve ekonomik hayatın pratiğine de yansıyarak birbirinemuhtaç bütüncül bir kitle oluşturmuştu. Toplumsalyaşam kanallarının zorlamasıyla birbirine bağımlı hale gelen bu heterojen kitlenin, olağan komşu kavgaları ve insani ilişkilerden doğan ufak tefek kavgalar dışında sorunları olduğuna dair günümüze ulaşmış bir kayıt da mevcut değildir.

Asırlarca devam edenve ayrıntılarına vakıf olduğumuz bu dingin birliktelik1915’in 27 Mayıs’ında uygulamaya sokulan Tehcir Kanunu’yla (Resmi adı: Sevk ve İskân Kanunu)tek taraflı olarak bozulur. Uygulama yetişkin erkeklerden başlar. Peşi sıra kadın ve çocuklar sevkedilir. Birkaç ay gibi kısa bir zamanda ilçe merkezi, bağlı nahiye ve köylerde ekseriyeti Ermeni olan Gayrimüslimlerden, bazı yereli kişiler tarafından saklanıp korunan az sayıdaki kadın ve çocuk dışında, geride kimse kalmaz.

Tehcir olayı tehcire tabi tutulanlar için onulmaz bir travma,geride kalan yerleşik Kâhta ahalisinin çoğunluğu için isesonu belli olmayan iktisadi ve sosyal bir buhrandır.

Yaklaşık 450 yıl boyunca toplumsal ve ekonomik alanda kayıtlara geçmiş önemli bir hadisenin görülmediği Kâhta’da 1915 yılının zorunlu Tehciriyle, özellikle ticari alanda yıkıcı bir darbe alır.  Nerdeyse tamamı Ermeni olan zanaat erbabı ve tüccar zümresi Tehcire tabi tutulmuştur. Artık bölge merkezinin ne demircisi, ne nalbandı, ne dokumacısı, ne bakırcısı, ne de kalaycısı vardır. Bunlar olmayınca ahalinin Kâhta merkeze uğraması da söz konusu olmayacaktır.Kâhta’ya, sadece devlet dairelerinde zorunlu işi olanlar uğramaktadır ki pek yakında onlarında ayağıkesilecektir.

b) Kâhta (Eski Kâhta-Kocahisar) İlçe Merkezinin Kolık (Şimdiki Kâhta İlçe merkezi) Köyüne Nakli

Kaza merkezinin karşılıksız ve gönüllü hancılığı ile karşılıksız aşevi hizmetini üstlenen Barsom Ağa da tehcir edilmiştir.  İlçeye resmi işleri için gelmek zorunda olan taşralıyı ağırlayacak henüz bir Barsom Ağadaha yoktur; gece konaklayıp kendini ve bineklerini doyuracak hali vakti yerinde olan eşraf ise hak getire. Tok gelen aç dönmektedir.

 

Ve şikâyetlerin ucu, ilçenin bağlı olduğu Malatya Mutasarrıflığına kadar uzanır. Bu vaziyet, ilçe merkezinin Kâhta’dan (şimdiki Kocahisar köyü) Kolık Köyüne (Şimdiki Kâhta ilçe merkezinin eski adı) naklini isteyen Mutasarrıfı (Sancak ya da livaların mülki idare amiri)  harekete geçirir.

Mutasarrıflık,Kâhta merkezin fiziki ve beşeri coğrafyasını yerden yere vuran, Kolık Köyünü ise her yönüyle göklere çıkaran detaylı bir nakil talep yazısı hazırlayıpElazığ Valiliğine gönderir. Valilik,söz konusu talebinVilayet Encümeni’ndegörüşülmesini sağlayarak, aşağıda sadeleştirilmiş özetini vereceğimiz (Rumi, 17 Şubat 1334) 17.Şubat.1918 tarihli Encümen kararına dönüştürür.

Encümen kararının ilk bölümünde; “Kâhta kaza merkezinin ilerleme ve imara (Bayındı, mamur) elverişli olmadığı, ikliminin çok kötü olduğu, hane sayısının 100 (yüz) evden ibaret olduğu, dışarıdan gelen yolcu ve iş takipçilerinin barınacak yer ve yeterli yiyecek bulamadığı” şeklinde bir tespit yapılıyor. Bu tespitten hareketle söz konusu yerin merkez olmaya elverişli olmadığı” sonucu çıkartılıyor.

Müteakip bölümde;“Zikredilen kaza merkezinin, öteden beri Kâhta aşiret reislerininikametgâhı olması sebebiyle her yerle bağlantı kurmuş; bağ, bahçe, arazi, su ve nüfusunun çok olmasına istinaden ilerlemeye (sosyal gelişme) açık ve imarolunmuş (bayındır, mamur) Külek (Kolık) köyüne nakli için gerekli her şeyin tamam olduğuna” dair Malatya Mutasarrıflığının yazısına atıf yapılıyor.

Son bölümde; “Keyfiyetin Vilayet Umum Meclisinde etraflıca müzakere edildiği, müzakere sonucunda yukarıdaki gerekçelerin doğru olduğuna kani olunduğu ve nakil talebinin meclisçe onayladığı belirtiliyor. Valilik, olması gerekeni yapıyor. Meclis kararını, gereğinin yerine getirilmesi” dileğiyle Dâhiliye Nezaretine bildiriyor.(Başbakanlık Osmanlı Arşivi, DH. İ. UM. 29/Ca/1336, 46/78)

Vilayet Encümeninin kararıDâhiliye Nezareti’nin işlem basamaklarını da hızlıca geçerek Padişah kalemin onayına sunulur ki bu işlem de kısa sürede sonuçlanır. Nihayet,7.Eylül 1918 tarihli Dâhiliye nezareti tezkeresiyle (Resmi emir, yazı)Kâhta ilçe merkezinin Kolık’a taşınması resmi kesinlik kazanır.

c) Nahiye Merkezinin Tavsi’ye (şimdiki Damlacık Bucağı) Nakli

İlçe merkezinin Kolık’ka naklinden sonra Kâhta (Kocahisar Köyü) geçici bir süre Nahiye merkezi olarak işlev görür. Alut/Salkımbağı Nahiye Merkezinin6 Haziran1935 Tarih ve 11389 Sayılı Üçlü Kararnameyle (Reisicumhur M. Kemal Atatürk, Başvekil İsmet İnönü,Dâhiliye Vekili Şükrü Kaya) Tavsi’yenakledilmesiyle bu idari statüsü de ortadan kalkar.

Sonuç

Asırlarca görece olarak gelişmiş bir merkez sayılan Kâhta (Kocahisar Köyü/Eski Kâhta)Tehcirle birlikte ticaret ve zanaat erbabını; ilçe merkezinin Kolık’a nakliyle resmi kurumlardaki memur ve devlet erkânını; nahiye merkezinin Tavsi’ye (Damlacık) nakliyle de arta kalan son itibar kırıntısını kaybedipyarı metruk bir köye dönüşür.

Not: Nakille İlgili Arşiv Belgeleri ve Kayıt kod’ları Aşağıdadır.

1) Mamuret-ül-Aziz Valiliğinden Dâhiliye Nezaretine ( Günümüz İçişleri Bakanlığı) Gönderilen Nakil Talebi Yazısı: Başbakanlık Osmanlı Arşivi ),  DH.İUM. 46/78

2) Dâhiliye Nezaretinin Padişah “Onayını” içeren Nakil Tezkeresi, Başbakanlık Osmanlı Arşivi,DH.UMVM. 124/167

3) Nakledilecek Yerleşimlerin Tezkereye ilişik listesi:  Kâhta listenin 6. (altıncı) sırasında bulunmaktadır.Başbakanlık Osmanlı Arşivi,  DH.UMVM. 124/167)

Kâhta Haber/Mustafa KAYAHAN

 

 

Bu Yazıya Tepkiniz Nedir? Bu yazı 3 ay önce yayınlandı. 1804 Defa okundu.